Zaloguj
Reklama

Świąd psychogenny: powiązanie dermatologii z psychiatrią

Alergia
Fot. Panthermedia
Alergia
(0)

Świąd skóry może być spowodowany m.in. zaburzeniami czynności wątroby oraz schorzeniami dermatologicznymi, takimi jak wyprysk atopowy czy łuszczyca. Czasami jednak, mimo przeprowadzenia nawet bardzo dokładnego badania pacjenta, przyczyny świądu nie udaje się znaleźć. Nie musi to wcale wynikać z niedostatecznej wiedzy dermatologa: nadmierne swędzenie skóry może być bowiem związane z czynnikami psychicznymi.

Reklama

Spis treści:

  1. Świąd psychogenny: skala i rozpoznawanie problemu
  2. Z jakimi jednostkami powiązany jest świąd psychogenny?
  3. Zmiany skórne występujące u pacjentów ze świądem psychogennym
  4. Środki stosowane w leczeniu świądu psychogennego

Zapewne dużo ludzi doświadczających swędzenia skóry odczuwa nieodpartą potrzebę podrapania się. Zazwyczaj nie przynosi to większych szkód, inaczej bywa z kolei u tych pacjentów, u których świąd utrzymuje się przez dłuższy czas, i u których objaw ten ma podłoże psychogenne.

Świąd psychogenny: skala i rozpoznawanie problemu

Rozpoznanie świądu psychogennego postawić można dopiero po wykluczeniu wszelkich innych przyczyn występowania tego objawu u pacjenta (takich jak schorzenia dermatologiczne czy zaburzenia czynności narządów wewnętrznych, np. nerek lub wątroby). Innym kryterium, które musi być spełnione aby rozpoznać zaburzenia związane z funkcjonowaniem psychiki jest czas trwania świądu – powinien on przekraczać 6 tygodni. Świąd psychogenny zmienia swoje natężenie w zależności od przeżywanego przez chorego stresu, dodatkowo raczej nie pojawia się w czasie wykonywania jakichś czynności – dolegliwość ma tendencję do występowania w czasie spoczynku.

Świąd psychogenny najczęściej obserwowany jest u kobiet w przedziale wiekowym od 30 do 45 lat. Szacuje się, że wśród pacjentów zgłaszających się do poradni dermatologicznych, u około 2% z nich występuje omawiany problem [1].

Z jakimi jednostkami powiązany jest świąd psychogenny?

Nadmierne swędzenie skóry najczęściej występuje u pacjentów z:

  • zaburzeniami afektywnymi, takimi jak depresja czy mania,
  • zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym,
  • zaburzenia lękowym,
  • psychozą,
  • zaburzeniem osobowości typu borderline,
  • zaburzeniem somatomorficznym.

Świąd psychogenny bywa również związany z uzależnieniem od różnych substancji psychoaktywnych. Szczególnym typem zaburzeń psychicznych, w których może występować uporczywy świąd, jest tzw. zespół Ekboma. Pacjenci cierpiący na tę jednostkę doświadczają urojeń dotyczących zarażenia pasożytami oraz omamów czuciowych, które obejmują m.in. świąd.

Literatura wspomina również o dość tajemniczej jednostce, jaką jest liszaj zwykły przewlekły (nazywany również neurodermitem ograniczonym). Choroba trwa nawet przez wiele lat i w jej przebiegu – na skutek silnych emocji - pojawiają się epizody znacznego świądu. Swędzenie u tych chorych pojawia się również nawet na skutek minimalnych bodźców mechanicznych. U pacjentów pod wpływem drapania dochodzi do powstawania obszarów zaczerwienionej skóry, pokrytej nadmiernie zrogowaciałym i złuszczającym się naskórkiem.

Pod uwagę należy również wziąć czynniki stresowe, które potencjalnie mogą powodować lub też nasilać natężenie świądu psychogennego. Przykładami takowych są zmiana miejsca zamieszkania, utrata bliskiej osoby lub problemy zawodowe czy rodzinne.

Świąd fot. panthermedia

Zmiany skórne występujące u pacjentów ze świądem psychogennym

Natężenie zmian skórnych spowodowane przez uporczywe drapanie bywa różne, związane jest to głównie z intensywnością świądu. Mogą to być niewielkie zadrapania, ale i obszary z owrzodzeniami. Powtarzające się uszkodzenia skóry zwiększają również ryzyko pojawiania się w tych miejscach zakażeń. U chorych borykających się z problemem przez dłuższy czas zaobserwowane mogą zostać obszary skóry z zanikowymi bliznami.

Najczęściej zmiany skórne wynikające ze świądu psychogennego zlokalizowane są w tych miejscach, które łatwo jest dosięgnąć rękoma, takich jak:

  • kończyny górne i dolne (szczególnie uda i ramiona),
  • okolice twarzy,
  • skóra brzucha,
  • górna część pleców i klatki piersiowej.

Pacjenci ze świądem psychogennym mogą się drapać i nawet nie zdawać sobie sprawy z tego, że to robią (taka sytuacja miewa miejsce np. u chorych z zaburzeniami psychotycznymi). Inni borykający się z problemem zachowują pełną świadomość co do swoich zachowań, jednak doświadczane przez nich bodźce są tak silne, że nie są oni w stanie powstrzymać się od drapania.

Środki stosowane w leczeniu świądu psychogennego

Leczenie świądu psychogennego bazuje na wpływie na dwa obszary: psychikę pacjenta oraz na jego skórę. W związku z tym idealną sytuacją byłoby, gdyby pacjent odwiedził zarówno psychiatrę, jak i dermatologa.

W zależności od problemu współistniejącego z nadmiernym swędzeniem zastosowanie znajdują różne leki. U chorych na depresję stosuje się m.in. trójcykliczne leki antydepresyjne (które dzięki blokującym wpływie na receptory histaminowe hamują odczuwanie świądu – przykładem takowego jest doksepina). W przypadku pacjentów z zaburzeniami lękowymi przydatne są benzodiazepiny (np. alprazolam) czy buspiron. Działanie wyciszające i uspokajające wykazuje również hydroksyzyna. U osób z zespołem Ekboma stosowane są atypowe neuroleptyki (jak risperidon), a u chorych na zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne zastosowanie znajdują inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI, takie jak fluoksetyna czy sertralina). W przypadku pacjentów z liszajem zwykłym przewlekłym podejmuje się próby stosowania leków przeciwhistaminowych i uspokajających.

Oddziaływania terapeutyczne obejmują również stosowanie środków działających bezpośrednio na skórę. Wśród preparatów przepisywanych przez lekarzy wymienia się m.in. środki zawierające glikortykosteroidy (takie jak betametazon, flutikazon) czy antybiotyki oraz leki miejscowo znieczulające (zawierające lidokainę czy prilokainę).

Swędzenie fot. panthermedia

Pacjenci ze świądem psychogennym mogą jednak również sami nabyć ogólnodostępne środki łagodzące podrażnienia skóry. Polecić im można preparaty zawierające mentol oraz kamforę, a także maści z kapsaicyną. Pozytywnie na stan skóry wpłyną środki nawilżające, np. te zawierające mocznik czy substancje lipidowe. Chorzy wspomóc się mogą również opatrunkami okluzyjnymi.

Leczenie świądu psychogennego to nie tylko farmakoterapia. Stosowane u pacjentów z tym zaburzeniem bywają także inne oddziaływania, np. psychoterapia, nauka technik relaksacyjnych i sposobów radzenia sobie ze stresem czy też medytacja.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • [1] S. Hu, Psychogenic Pruritus: A review, Virtual Grand Rounds in Dermatology, 2008
    Shailesh Jain, Problematic pruritus: Seeking a cure for psychogenic itch, Current Psychiatry 2013 October;12(10):55.
    J. Koo, A. Lebwohl, Psychodermatology: The Mind and Skin Connection, Am Fam Physician. 2001 Dec 1;64(11):1873-1879.
    D. Mazeh et al., Itching in the Psychiatric Ward, Acta Derm Venereol 2008; 88: 128–131.
    "Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową", S. Jabłońska, S. Majewski, wyd. PZWL, Warszawa 2005, strony 185-186

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Reklama
(0)
Komentarze