Zaloguj
Reklama

Słoneczne starzenie się skóry

Autorzy: dr n. med. Anna Pura-Rynasiewicz
Lato
Fot. medforum
Lato
(5)

Promieniowanie słoneczne, oprócz szeregu dobroczynnych efektów związanych przede wszystkim z oddziaływaniem na organizm człowieka promieni podczerwonych i światła widzialnego, wywiera szereg niekorzystnych zmian zależnych głównie od promieniowania ultrafioletowego. Dotyczą one nie tylko pacjentów z nadwrażliwością na światło, ale również osób zdrowych.

Reklama

Spis treści:

  1. Promieniowanie słoneczne
  2. Skutki promieniowania słonecznego
  3. Zmiany kliniczne w słonecznym starzeniu się skóry
  4. Zmiany histologiczne w słonecznym starzeniu się skóry

Częste, wieloletnie ekspozycje na promieniowanie ultrafioletowe powodują przedwczesne i przyspieszone starzenie się skóry, zwane posłonecznym lub zewnątrzpochodnym (photoaging), jak również powstawanie zmian przednowotworowych i nowotworowych. Stwierdzono również wyraźny związek wzrostu częstości występowania czerniaka skóry ze wzrostem ekspozycji na naturalne (słońce) i sztuczne (solaria) źródła promieniowania ultrafioletowego.

Na zmiany zachodzące w starzejącej się skórze składają się dwa, jednocześnie występujące, zjawiska.

Pierwsze obejmuje uwarunkowany genetycznie mechanizm wewnątrzpochodnego (chronologicznego) starzenia się, które dotyczy całego organizmu i polega na powolnym procesie zwyrodnienia tkanki łącznej.

Drugie zjawisko, określane zewnątrzpochodnym lub fotozależnym starzeniem się (photoaging), związane jest głównie z promieniowaniem ultrafioletowym, które w znacznym stopniu wywołuje przedwczesne starzenie się nawet u młodych ludzi.

Promieniowanie słoneczne

Promieniowanie ultrafioletowe jest podstawowym czynnikiem odpowiedzialnym za powstawanie zmian pojawiających się w skórze wraz z wiekiem w obrębie okolic eksponowanych na światło. Zmiany powstające w obrębie skóry twarzy w 80 % zależne są od działania czynników środowiskowych.

W życiu codziennym poddawani jesteśmy jednoczesnemu oddziaływaniu całego spektrum światła słonecznego, jednak efekty biologiczne, wyzwalane w skórze, zależą od długości promieniowania, a więc związane są w większym lub mniejszym stopniu z określonym pasmem UV. Początkowo uważano, że główną rolę w fotostarzeniu się skóry odgrywa promieniowanie UVB. Obecnie wiadomo, że zarówno UVA, jak i UVB indukują szereg zmian degeneracyjnych w skórze, działają immunosupresyjnie, a także kancerogennie.

Promieniowanie o krótszej długości fali, UVB, pochłaniane jest głównie w naskórku i wywiera wpływ na znajdujące się w nim keratynocyty i komórki Langerhansa, natomiast promieniowanie dłuższe, UVA, wnika głębiej, działa więc także w obrębie skóry właściwej na fibroblasty, komórki dendrytyczne, komórki śródbłonka naczyń i komórki zapalne nacieku (limfocyty, monocyty, granulocyty).


Opalanie się fot. ojoimages

Promieniowanie UVA swoje działanie w skórze wywiera na drodze pośredniej poprzez indukcję wolnych rodników, głównie tlenu singletowego, które następnie mogą wywoływać szereg różnych reakcji: peroksydację lipidów, aktywację czynników transkrypcyjnych, wzrost ekspresji metaloproteinaz i uszkodzenie pojedynczych nici DNA komórkowego i DNA mitochondriów. Aczkolwiek UVB również posiada zdolność indukcji wolnych rodników, jego główny mechanizm działania polega na bezpośrednim uszkadzaniu DNA komórki.

Pod wpływem UVB powstają charakterystyczne mutacje w DNA: C → T, CC → TT. W związku ze wzrostem ekspozycji na naturalne promieniowanie ultrafioletowe (słońce) i nadmierne korzystanie ze sztucznych źródeł promieniowania UV (solaria), coraz częściej spotykamy się w praktyce dermatologicznej z problemem słonecznego starzenia się skóry oraz zmianami przednowotworowymi i nowotworowymi. Już niewielkie codzienne dawki UVA powodują pogrubienie warstwy rogowej i całego naskórka, a także powstawanie nacieków komórkowych pod naskórkiem.

Skutki promieniowania słonecznego

Przewlekłe działanie promieniowania ultrafioletowego powoduje powstanie w skórze wielu różnych zmian klinicznych i histologicznych. Skóra nadmiernie eksponowana na promieniowanie ultrafioletowe ma wygląd suchy, ziemisty, z drobnymi zmarszczkami i licznymi grubymi bruzdami. Na skórze twarzy spotyka się często obraz przypominający zwyrodnienie grudkowe z towarzyszącymi licznymi rogowymi cystami i otwartymi zaskórnikami (choroba Favre – Rachouchot).

Innymi zmianami są liczne teleangiektazje oraz nierównomierna pigmentacja objawiająca się pod postacią piegów, plam soczewicowatych na twarzy oraz punktowych odbarwień na skórze tułowia i kończyn (hypomelanosis guttata). Naskórek może ulegać zanikowi lub przeciwnie, może być przerosły w stosunku do skóry chronionej przed promieniowaniem. Keratynocyty często dojrzewają asynchronicznie, poza tym często w obrazie histologicznym możemy stwierdzić atypię komórek. Melanocyty są nierównomiernie rozłożone wzdłuż warstwy podstawnej, wzrasta ich ilość. Obserwuje się wyraźny spadek liczby komórek Langerhansa.

Promieniowanie UVA wyraźnie oddziałuje na podścielisko łącznotkankowe, indukuje metaloproteinazy, enzymy, które posiadają aktywność proteolityczną wobec białek macierzy i powodują degradację włókien kolagenowych. Przewlekłe działanie promieniowania słonecznego prowadzi do zwyrodnienia podścieliska łącznotkankowego.

Zjawisko to określane jest mianem elastozy posłonecznej i polega na odkładaniu nieprawidłowego, bezpostaciowego materiału elastycznego na granicy warstwy brodawkowatej i siateczkowatej skóry. Ponadto, w przeciwieństwie do skóry postarzałej chronologicznie, o zmniejszonej liczbie komórek, w skórze uszkodzonej promieniowaniem słonecznym obserwuje się dużą liczbę komórek nacieku pod naskórkiem, głównie limfocytów. Jest to przewlekły stan zapalny skóry określany mianem dermatoheliosis.

Włókna kolagenu i elastyny ulegają zmianom degeneracyjnym. Naczynie krwionośne stają się rozszerzone i kręte, dochodzi do pogrubienia ich błony wewnętrznej, często stwierdza się wybroczyny. Osłabieniu ulegają zdolności immunologiczne skóry, a także jej zdolności regeneracyjne. Przewlekłe działanie promieniowania UV powoduje powstawanie w skórze szeregu zmian łagodnych, takich jak brodawki łojotokowe czy zmiany barwnikowe, jak również zmian przednowotworowych (rogowacenie słoneczne). Również częściej, niż w skórze chronionej przed nadmierną ekspozycją na słońce, powstają nowotwory skóry.

Zmiany kliniczne w słonecznym starzeniu się skóry:

  • Teleangiektazje.
  • Wybroczyny.
  • Prosaki.
  • Zaskórniki posłoneczne.
  • Przerost gruczołów łojowych.
  • Drobne zmarszczki.
  • Głębokie bruzdy.
  • Wiotkość skóry.
  • Nierówność i chropowatość powierzchni.
  • Plamy soczewicowate.
  • Nierównomierne zabarwienie skóry „mottled pigmentation”.
  • Przebarwione brodawki łojotokowe.
  • Rogowacenie słoneczne.
  • Nowotwory skóry: rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy.


Starzenie się skóry fot. ojoimages

Zmiany histologiczne w słonecznym starzeniu się skóry:

  • Pogrubienie warstwy rogowej.
  • Pogrubienie lub zanik naskórka.
  • Nierównomierne dojrzewanie keratynocytów.
  • Atypia keratynocytów.
  • Sunburn cells.
  • Atypia jąder komórkowych.
  • Pogrubienie błony podstawnej.
  • Nierównomierne rozłożenie melanocytów wzdłuż błony podstawnej.
  • Hyperplasia melanocytów.
  • Zmniejszenie ilości komórek Langerhansa.
  • Degeneracja włókien elastycznych.
  • Degeneracja włókien kolagenowych.
  • Rozszerzenie naczyń.
  • Pogrubienie ścian naczyń.
  • Nacieki limfocytarne pod naskórkiem.
Piśmiennictwo
Reklama
(5)
Komentarze