Zaloguj
Reklama

Grzybice skóry i paznokci

Autorzy: Dr n.med. Aneta Kwiecień
Ręka
Fot. medforum
Ręka
(0)

Do grzybów chorobotwórczych odgrywających istotne znaczenie w praktyce lekarza dermatologa należą: dermatofity, grzyby drożdżopodobne oraz pleśniowce. Wywołują one grzybice skóry gładkiej i owłosionej, błon śluzowych oraz paznokci. Do rozwoju zakażenia grzybiczego predysponuje wiele czynników: zmniejszenie odporności w przebiegu chorób nowotworowych, AIDS oraz stan immunosupresji organizmu, wywołany stosowaniem leków kortykosteroidowych i cytostatyków.

Choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, otyłość, a także niedoczynność tarczycy, zmniejszenie stężenie estrogenów u kobiet po okresie menopauzy, nadmierna potliwość predysponują do rozwoju zakażeń grzybiczych. Diagnostyka grzybic powinna być oparta nie tylko na obrazie klinicznym, ale także na badaniu mikologicznym bezpośrednim i hodowli, ponieważ grzybice skóry mogą imitować wiele innych dermatoz, dlatego też sam obraz kliniczny często nie jest wystarczający do postawienia właściwego rozpoznania.

Reklama

Spis treści:

  1. Grzybica paznokci
  2. Łupież pstry
  3. Grzybice skóry gładkiej
  4. Grzybica stóp
  5. Grzybica skóry owłosionej głowy
  6. Grzybica pachwin

Grzybica paznokci 

Objawy polegają na zgrubieniu, przebarwieniu, łamliwości i pobruzdowaniu płytek paznokciowych. Pierwsze zmiany chorobowe pojawiają się na wolnym brzegu płytki paznokciowej lub od strony jej bocznych wałów. Do zakażenia usposabia ucisk mechaniczny np. przez obuwie. Częściej występuje u osób z upośledzeniem odporności. Zaburzenia krążenia, neuropatie oraz cukrzyca zwiększają ryzyko zachorowania na grzybicę paznokci.

Grzybica paznokci jest wywoływana przez deramtofity - Trichophyton rubrum, Trichophyton menthagrophytes, Epidermophyton floccosum, a także przez grzyby drożdżopodobne-Candida albicans. Zdecydowanie częściej dotyczy płytek paznokciowych stóp niż rąk. Leczenie miejscowe rzadko jest skuteczne. Można je zastosować, jeżeli zmiany grzybicze dotyczą tylko jednej płytki paznokciowej lub są nieznacznie nasilone. Preparaty stosowane miejscowo mogą występować pod postacią lakierów, do których należy amorolfina i cyklopiroks. 5% amorolfinę stosuje się jeden raz w tygodniu, 7% cyklopiroks codziennie przez 5 do 12 miesięcy. Innym preparatem jest zestaw zawierający bifonazol w połączeniu z 40% mocznikiem. Mocznik na drodze chemicznej eliminuje zmienione dystalne części paznokcia, co sprzyja uzyskaniu dobrych efektów terapeutycznych. Ze względu na dostępność nowoczesnych ogólnych leków przeciwgrzybiczych w chwili obecnej nie stosuje się chirurgicznego usuwania płytek paznokciowych.

W leczeniu ogólnym zaleca się terbinafinę, itrakonazol i flukonazol. Terbinafinę podaje się w dawce 250mg/dobę, w grzybicy paznokci rąk przez 6 tygodni, w grzybicy paznokci stóp przez 12 tygodni. Itrakonazol stosuje się w terapii pulsowej. Lek przyjmuje się 2x dziennie po 2 tabletki (400mg) przez 7 dni i 3 tygodnie przerwy  (1 puls). W grzybicy paznokci rąk zaleca się 3 pulsy, w grzybicy paznokci stóp 3 pulsy są zwykle niewystarczające-można zastosować takich pulsów nawet do 6. Flukonazol stosuje się również w terapii pulsowej, podaje się go w dawce 150-300mg/tydzień. Leczenie takie trwa około 6 miesięcy.

Łupież pstry 

Jest to powierzchowne zakażenie naskórka z obecnością żółtobrunatnych łuszczących się plam. Najczęstsza lokalizacja zmian to kark, plecy, klatka piersiowa. Czynnikiem wywołującym jest drożdżak- Malassezia furfur  (Pityrosporum ovale).

Pod wpływem promieni słonecznych w miejscach, gdzie występują zmiany chorobowe powstają odbarwienia przypominające bielactwo. Jest to związane z wytwarzaniem przez grzyb kwasu azelainowego, który hamuje wytwarzanie melaniny. Zakażeniu sprzyja upośledzenie odporności. Przewlekaniu się choroby i nawrotom sprzyja nadmierne pocenie się. W leczeniu łupieżu pstrego zwykle wystarczające jest samo leczenie miejscowe. Tylko wtedy, gdy zmiany chorobowe są bardzo rozległe, długo się utrzymują, zalecane jest leczenie ogólne.

Miejscowo stosuje się szampony z ketokonazolem lub zestaw trzech saszetek szamponu z ekonazolem. Należy pamiętać, aby również leczyć szamponami  skórę głowy, ponieważ zakażenie szerzy się na skórę gładką przez ciągłość z okolicy potylicznej. Szampon nakłada się na skórę głowy oraz na zmiany chorobowe na skórze gładkiej. Szampon powinien pozostawać co najmniej przez 5 minut na skórze głowy przed zmyciem.  Jeżeli zmiany są oporne na stosowane leczenie miejscowe wówczas należy włączyć terapię ogólną. Zaleca się stosowanie flukonazolu w dawce 400mg/dobę jednorazowo lub itrakonazolu w dawce 200mg/dobę przez 7 dni. Innym preparatem, który można zalecić jest ketokonazol w dawce 200mg/dobę przez 10 dni.

Grzybice skóry gładkiej 

Do zakażenia najczęściej dochodzi przez kontakt z ogniskiem chorobowym u drugiego człowieka lub zwierzęcia. Możliwe jest przeniesienie zarodników grzybów przez bieliznę lub ubranie. Zmiany mają charakter ognisk rumieniowo-złuszczających z obecnością pęcherzyków i krost. Po leczeniu wykwity ustępują bez pozostawienia blizny. Ogniska chorobowe są dobrze odgraniczone od otoczenia. Wykwity szerzą się obwodowo z ustępowaniem w części środkowej. Zmiany wywołane grzybami antropofilnymi są mniej zapalne, krosty i pęcherzyki znajdują się tylko na obwodzie, natomiast wykwity wywołane przez grzyby zoofilne są bardziej zapalne, wyniosłe, a krosty i pęcherzyki znajdują się na całej ich powierzchni. Zmiany chorobowe najczęściej umiejscowione na skórze nie osłoniętej-twarzy, rękach, szyi. Czynnikami etiologicznymi są dermatofity-Trichophyton, Epidermophyton, Microsporum oraz drożdżaki-Candida albicans. Grzyby z rodzaju Microsporum atakują przeważnie dzieci wywołując ogniska cechujące się dużą zakaźnością. Źródłem infekcji Microsporum canis są najczęściej bezdomne koty. W większości przypadków leczenie miejscowe jest wystarczające. Najczęściej stosowanymi preparatami są pochodne imidazolowe, które zaleca się nakładać 2 razy dziennie przez około 4 tygodnie. Skuteczna jest również terapia terbinafiną prowadzona 2 razy dziennie prze 2 tygodnie. Gdy zmiany są bardzo rozległe, a także w grzybicy przewlekłej stosuje się preparaty ogólne-terbinafinę w dawce 250mg/dobę przez 14 dni, itrakonazol 100mg/dobę przez 14 dni lub 400mg/dobę przez 7 dni, flukonazol 150mg/tydzień przez 4-6 tygodni. 

Grzybica stóp 

Charakteryzuje się obecnością ognisk rumieniowo-złuszczających zlokalizowanych na podeszwach stóp, w przestrzeniach międzypalcowych oraz na bocznych powierzchniach palców. Najczęstszym patogenem jest Trichophytom rubrum oraz Trichophytom mentagrophytes. Zakażenie następuje poprzez skarpety, buty, wyściółki drewniane pod prysznicami, w łaźniach, na basenach. Częściej występuje u osób pracujących w wilgotnych i ciepłych pomieszczeniach, zwłaszcza noszących gumowe obuwie, a także u osób nie przestrzegających higieny. Choroba jest przewlekła. Wyróżnia się trzy odmiany grzybicy stóp: międzypalcową, potnicową oraz złuszczającą. W odmianie międzypalcowej początkowo pojawia się zaczerwienienie i świąd, a potem następuje maceracja i pęknięcie naskórka. Charakterystyczne jest zajęcie przestrzeni miedzypalcowych IV-V i III-IV, ale zmiany mogą też przejść na inne przestrzenie i na stopy. W odmianie potnicowej występują liczne pęcherzyki, mogą też tworzyć się zlewne ogniska wysiękowe. W odmianie złuszczającej przeważają zlewne zmiany rumieniowo-złuszczające z ogniskami wzmożonego rogowacenia z licznymi popękaniami. Często współistnieje grzybica paznokci. Leczenie jest takie samo jak w przypadku grzybicy skóry gładkiej.

Grzybica paznokci, fot. panthermedia

Grzybica skóry owłosionej głowy 

Jest to zakażenie dermatofitowe, charakteryzujące się obecnością ognisk złuszczających z nieznacznym stanem zapalnym i przerzedzeniem włosów. Patogenami są Trichophyton tonsurans  i  Microsporum canis. Jest to choroba zakaźna i przede wszystkim dotyczy dzieci, znacznie rzadziej chorują osoby dorosłe. Grzybica głowy może przebiegać jako postać powierzchowna, wywoływana głównie prze dermatofity antropofilne lub jako forma głęboka przy zakażeniu dermatofitami zoofilnymi. Grzybica powierzchowna, w zależności od patogenu może przebiegać w trzech postaciach klinicznych: grzybica drobnozarodnikowa, strzygąca i woszczynowa. Grzybica drobnozarodnikowa charakteryzuje się obecnością ognisk złuszczających z nieznacznym stanem zapalnym, z równo ułamanymi włosami. Grzybica strzygąca cechuje się występowaniem ognisk złuszczających z jakby przystrzyżonymi włosami i nieznacznym stanem zapalnym, który nie prowadzi do bliznowacenia i trwałego wyłysienia. Grzybica woszczynowa charakteryzuje się obecnością tarczek woszczynowych, po usunięciu których dochodzi do bliznowacena z trwałym wyłysieniem. Leczenie ogólne jest podstawą leczenia grzybicy skóry owłosionej głowy. Preparatem stosowanym najczęściej jest terbinafina, dawka zależy od masy ciała:

  • 62,5mg/dobę u dzieci do 20 kg m.c.,
  • 125mg/dobę u dzieci 20-40 kg m.c.,
  • 250mg/dobę u dzieci powyżej40 kg m.c.i osób dorosłych.

Leczenie powinno trwać przez co najmniej 4 tygodnie jeśli patogenem jest Trichophyton, w przypadku zakażenia dermatofitami z rodzaju Microsporum terapia powinna być przedłużona do 8-10 tygodni. Miejscowe stosowanie preparatów przeciwgrzybiczych  ma jedynie znaczenie pomocnicze i uzupełniające.

Grzybica pachwin 

Charakteryzuje się obecnością zmian rumieniowych zlokalizowanych w obrębie pachwin, wyraźnie odgraniczonych i  powodujących rozmaicie nasilone dolegliwości świądowe. Zabarwienie wykwitów jest czerwonawe, a na obwodzie występują grudki lub pęcherzyki. Głównym patogenem jest Epidermophyton floccosum, coraz częściej izoluje się Trichophyton rubrum. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt bezpośredni lub przez ręczniki, gąbki, bieliznę. Czynnikiem usposabiającym jest wzmożona wilgotność, pocenie się i drażnienie mechaniczne. Leczenie jest takie samo jak w przypadku grzybicy skóry gładkiej.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • 1) Assaf R.R., Weil M.L.: The superficial mycoses. Dermatol Clin 1996, 14, 57
    2) Baran E.: Zarys mikologii lekarskiej. Volumed, Wracław 1998
    3) Braun Falco O., Plewig G., Wolff H., Burgdorf W. H.: Dermatology. Springer Verlag, Berlin Heildelberg, New York 2000
    4) Elewski B.E.: Onychomycosis: pathogenesis, diagnosis and management. Clin Microbiol Rev 1998, 11, 415
    5) Jabłońska S., Majewski S.: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. PZWL Warszawa 2005
    6) Richardson M.D., Warnock D.W.: Fungal infection. Diagnosis and management. Blackwell Science, London 1997
    7) Sunenshine P.J., Schwartz R.A., Janniger C.K.: Tinea versicolor. Int Dermatol 1998, 37, 648
    8)Szepietowski J.: Leczenie chorób skóry i chorób przenoszonych drogą płciową. PZWL Warszawa 2002

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Reklama
(0)
Komentarze