Zaloguj
Reklama

Łupież i łojotokowe zapalenie skóry

Autorzy: dr n. med. Anna Pura-Rynasiewicz
Kobieta
Fot. medforum
Kobieta
(3)

Łupież zwykły jest jednym z najczęstszych schorzeń skóry. Jego objawem są drobne łuski na owłosionej skórze głowy. Może mieć różne nasilenie – od ledwo zauważalnego drobnopłatowego złuszczania aż do powstania nawarstwionych, grubych, tłustych łusek

Reklama

Spis treści:

  1. Leczenie
  2. U kogo występuje?
  3. Czym jest spowodowany?
  4. Kto jest narażony na występowanie?

Leczenie

Objawy chorobowe zwykle ustępują po zastosowaniu leków przeciwgrzybiczych. Często do zwalczania łupieżu i łojotokowego zapalenie skóry o nieznacznym stopniu nasilenia wystarczają szampony przeciwłupieżowe. W leczeniu bardzo nasilonych zmian łojotokowego zapalenia skóry stosuje się leki przeciwgrzybicze, przeciwzapalne i złuszczające.

U kogo występuje?

Łupież zwykły jest jednym z najczęstszych schorzeń, występuje u około 50% ludzi rasy białej na świecie, głównie mężczyzn między 20 a 40 rokiem życia. Jego objawem są drobne łuski na owłosionej skórze głowy.

Może mieć różne nasilenie – od ledwo zauważalnego drobnopłatowego złuszczania aż do powstania nawarstwionych, grubych, tłustych łusek. Łuski mogą mieć kolor biały lub szary, a przy towarzyszącym łojotoku, nawet żółtawy.

Łupież fot.ojoimages

Fizjologicznie martwe komórki naskórka ulegają regularnemu złuszczaniu, nie tworząc widocznych skupisk na powierzchni skóry. Łupież powstaje w wyniku przyspieszonej proliferacji komórek warstwy podstawnej i, co za tym idzie, przyspieszonego przechodzenia większej ilości komórek do warstwy rogowej z zachowanymi resztkowymi jądrami, co w obrazie histopatologicznym widoczne jest pod postacią parakeratozy.

Złuszczające się komórki wykazują tendencję do gromadzenia się w większe skupiska. Zmianom tym może towarzyszyć wyraźny stan zapalny objawiający się zaczerwienieniem, sączeniem, połączonym ze świądem, czasem bardzo uporczywym. Objawy te wskazują na rozwijające się łojotokowe zapalenie skóry, które nieleczone może doprowadzić do znacznego przerzedzenia włosów.

Czym jest spowodowany?

Czynnikiem etiologicznym łupieżu i łojotokowego zapalenia skóry jest najprawdopodobniej grzyb drożdżopodobnyPityrosporum ovale. Jego obecność stwierdza się u około 46% osób z normalną skórą głowy, u 74% osób z łupieżem i nawet u 83% osób z łojotokowym zapaleniem skóry głowy. Objawy chorobowe zwykle ustępują po zastosowaniu leków przeciwgrzybiczych.

Pityrosporum ovale stanowią składnik normalnej mikroflory skóry i mieszków włosowych, zwłaszcza w okolicach o zwiększonej ilości lipidów. W sprzyjających warunkach, takich jak wysoka temperatura i wilgotność powietrza, łojotok, nadmierna potliwość oraz immunosupresja dochodzi do wzrostu ich proliferacji. Największą liczbę P. ovale stwierdza się w okolicach łojotokowych, czyli na owłosionej skórze głowy, twarzy i górnej części tułowia. Część badaczy uważa, że czynnikiem sprzyjającym rozwojowi P. ovale jest zaleganie łoju na powierzchni skóry. U osób z łojotokowym zapaleniem skóry stwierdzano zmiany w składzie lipidów powierzchniowych: zmniejszenie stężenia wolnych kwasów tłuszczowych oraz zwiększenie stężenia trójglicerydów.

Duże znaczenie mają również czynniki hormonalne, które wpływają bezpośrednio na produkcję łoju. U osób z łojotokowym zapaleniem skóry wykazano większe stężenie lipidów skóry. Za rozwój gruczołów łojowych odpowiedzialne są androgeny i dlatego nie obserwujemy łojotokowego zapalenia skóry u dzieci między 1-12 rokiem życia. Hormonalnie zależne zmiany w składzie łoju mogą być czynnikiem sprzyjającym nadmiernemu rozwojowi Pityrosporum ovale.

Jednak dokładny mechanizm powstawania łupieżu nie został do końca wyjaśniony. Nie wiadomo, czy zaburzenia w wydzielaniu łoju są przyczyną sprzyjającą rozwojowi P. ovale, czy skutkiem. Przyspieszona proliferacja keratynocytów może być wywołana drażniącym działaniem metabolitów grzyba (lipaza, peroksydaza). Również mechanizmy immunologiczne mogą wpływać na przyspieszenie proliferacji i powstanie stanu zapalnego. U chorych z nasilonym łojotokowym zapaleniem skóry stwierdzano najniższe miana przeciwciał IgG przeciw P. ovale, a także zmniejszenie aktywności limfocytów T i zwiększenie liczby komórek NK. Zmiany typu łojotokowego zapalenia skóry często obserwujemy u osób z zaburzeniami układu immunologicznego: u pacjentów z immunosupresją, chorobą nowotworową, a także w przebiegu AIDS.

Kto jest narażony na występowanie?

Predyspozycje do zachorowań wykazują również pacjenci z chorobami neurologicznymi: porażeniem nerwu VII, jednostronnym uszkodzeniem zwoju Gassera, jamistością rdzenia i poliomyelitis. Chorobę tę stwierdza się u 60% pacjentów z chorobą Parkinsona, w której dochodzi do zwiększonego wydzielania łoju. Również częściej, bo w 25% przypadków stwierdza się tę chorobę u chorych psychicznie stosujących leki psychotropowe, a zwłaszcza u chorych z depresją.

Zaobserwowano zwiększoną zapadalność na łojotokowe zapalenie skóry u chorych z nowotworami złośliwymi, szczególnie dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Choroba ta również często występuje u alkoholików, a zwłaszcza w przypadku alkoholowego zapalenia trzustki.

Łojotokowe zapalenie skóry jest najczęstszą chorobą skóry u osób zakażonych HIV. Może różnić się znacznie obrazem klinicznym i nasileniem od klasycznej postaci choroby. Również umiejscowienie często jest inne, występuje skłonność do zajmowania okolic wyprzeniowych i rozwoju erytrodermii.

Osoby cierpiące na łojotok często myją włosy. Należy pamiętać o tym, że nie wszystkie szampony mogą być stosowane codziennie. Częstym błędem jest używanie codziennie silnych szamponów odtłuszczających i przeciwłupieżowych, które zawierają silnie wysuszające substancje. W efekcie doprowadza to do przesuszenia skóry i włosów oraz do powstania łupieżu suchego. U osób ze skórą szczególnie wrażliwą na środki myjące mogą powstawać podrażnienia objawiające się świądem, stanem zapalnym, nadmiernym złuszczaniem, powstawaniem rumienia, a nawet zmian sączących. Dlatego lecznicze szampony przeciwłupieżowe stosuje się zwykle 2 – 3 razy w tygodniu, naprzemiennie z łagodnymi szamponami przeznaczonymi do codziennej pielęgnacji.

W leczeniu łupieżu o niewielkim nasileniu zwykle wystarcza stosowanie leczniczych szamponów przeciwgrzybiczych i przeciwłupieżowych. W leczeniu bardziej nasilonych zmian łojotokowego zapalenia skóry konieczne jest stosowanie oprócz szamponów leczniczych również preparatów przeciwgrzybiczych, przeciwłojotokowych i złuszczających. W szczególnie opornych na leczenie zewnętrzne przypadkach wskazane jest doustne podawanie ketokonazolu, który uważany jest za najbardziej skuteczny z leków imidazolowych. Czasem zaleca się również stosowanie izotretinoiny w celu zahamowania wydzielania łoju.

Poniżej przedstawiono wybrane substancje lecznicze i ich mechanizm działania:

Cyklopiroks

Działa grzybobójczo i grzybostatycznie na dermatofity (Trichophyton sp., Epidermophyton sp., Microsporum sp.) i grzyby drożdżopodobne, a także przeciwbakteryjnie (Staphylococcus aureus, Streptococcus epidermidis). Przez hamowanie syntezy 5-lipooksygenazy oraz leukotrienu B4 działa przeciwzapalnie.

Dziegcie

Hamują proliferację keratynocytów, powodując normalizację procesów rogowacenia w naskórku, działają keratolitycznie usuwając warstwę rogową i łuski łupieżu, a także przeciwzapalnie. Najczęstszym składnikiem szamponów są pochodne Pix lithantracis

Dwusiarczek selenu

posiada właściwości przeciwgrzybicze, dzięki czemu hamuje rozwój Pityrosporum ovale, a także działa antymitotycznie regulując procesy złuszczania naskórka

Glikokortykosteroidy

działają przeciwzapalnie i przeciwświądowo, ale mogą ułatwiać proliferację P. ovale

Inhibitory kalcyneuryny

hamowanie aktywacji limfocytów T i syntezy cytokin pozapalnych. Działają silnie przeciwzapalnie i przeciwświądowo przy jednoczesnym braku działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów

Ichtiol

działa przeciwzapalnie, reguluje wydzielanie łoju. Posiada również niewielkie działanie redukujące

Ketokonazol

wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego, nie tylko w stosunku do Pityrosporum ovale, ale także dermatofitów (Trichophyton sp., Epidermophyton sp., Microsporum sp.), działa również bakteriobójczo (Staphylococcus aureus, Streptococcus epidermidis). Dodatkowo, przez hamowanie syntezy 5-lipooksygenazy oraz leukotrienu B4, wywiera efekt przeciwzapalny, co odgrywa dużą rolę w leczeniu nasilonego stanu zapalnego w łojotokowym zapaleniu skóry

Klimbazol

hamuje rozwój Pityrosporum ovale

 

Klotrimazol

wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego.

Kwas mlekowy

oddziaływuje na warstwę rogową naskórka, zmniejszając przyleganie korneocytów i ułatwiając ich złuszczanie, co powoduje ścieńczenie warstwy rogowej. Poprawia stopień nawilżenia warstwy rogowej

Kwas salicylowy

W stężeniach 3 – 5% posiada właściwości keratolityczne, ułatwia usuwanie łusek łupieżu. Zwiększa wchłanianie substancji aktywnych. Działa antyseptycznie

Kwas undecylenowy

wykazuje działanie przeciwgrzybicze

Mocznik

w niższych stężeniach, tj. do 10% działa keratoplastycznie, powyżej – keratolitycznie. Mocznik ma silne właściwości higroskopijne, zatrzymuje wodę w naskórku usprawniając w ten sposób barierę naskórkową. Przez poprawę uwodnienia naskórka zmniejsza proliferację keratynocytów i świąd skóry oraz zwiększa penetrację substancji aktywnych. Jest on także składnikiem NMF (naturalnego czynnika nawilżającego). Działa również przeciświądowo. Działanie drażniące występuje rzadko. Może być stosowany przewlekle.

Pirytionian cynku

Działa przeciwgrzybiczo hamując rozwój Pityrosporum ovale poprzez zaburzenie metabolizmu błony komórkowej grzyba. Dzięki temu, że jest cząsteczką lipofilną pozostaje dłużej w lipofilowym otoczeniu P. ovale. Działa również keratolitycznie, przeciwłojotokowo i przeciwbakteryjnie

Tiosalicylan cynku

posiada właściwości keratolityczne i przeciwzapalne. Hamuje rozwój P. ovale

Związki siarki

mają działanie odkażające, przeciwłojotokowe, a także w zależności od stężenia, keratoplastyczne lub keratolityczne

Piśmiennictwo
Reklama
(3)
Komentarze